Triglyceride cao là gì? Nguyên nhân, nguy cơ và cách kiểm soát

Cầm tờ kết quả xét nghiệm mỡ máu, nhiều người chỉ chú ý đến cholesterol mà bỏ qua dòng triglyceride. Thực tế, đây là chỉ số rất hay tăng: theo Viện Tim, Phổi và Huyết học Quốc gia Hoa Kỳ (NHLBI), có tới một phần tư người trưởng thành bị ảnh hưởng. Bài viết này giúp bạn hiểu triglyceride là gì, vì sao tăng, mức nào đáng lo và bạn có thể làm gì để kiểm soát.

Triglyceride là gì và khác cholesterol thế nào?

Triglyceride (chất béo trung tính) là loại chất béo phổ biến nhất trong cơ thể. Chúng đến từ thức ăn, nhất là bơ, dầu, mỡ, và từ phần calo dư thừa mà cơ thể chưa dùng ngay. Phần calo dư này được chuyển thành triglyceride, cất trong các tế bào mỡ rồi giải phóng dần để cung cấp năng lượng giữa các bữa ăn.

Triglyceride và cholesterol đều là chất béo lưu thông trong máu và được đo trong cùng một lần xét nghiệm, nhưng nhiệm vụ khác nhau. Theo Mayo Clinic, triglyceride dự trữ phần calo chưa dùng và cung cấp năng lượng, còn cholesterol được dùng để xây dựng tế bào và tạo một số hormone. Cơ thể cần cả hai, vấn đề chỉ xuất hiện khi chúng vượt ngưỡng.

Vì sao triglyceride tăng cao?

Nguyên nhân thường gặp nhất là nạp nhiều calo hơn mức tiêu hao trong thời gian dài, đặc biệt là calo từ đường và tinh bột tinh chế. Các nguồn tham khảo y khoa nêu những yếu tố sau:

Ăn uống: nhiều đường, nước ngọt, thực phẩm làm từ bột mì trắng, đường fructose và nhiều chất béo bão hòa.
Rượu bia: rượu chứa nhiều calo và đường, có tác động đặc biệt mạnh lên triglyceride.
Thừa cân, béo phì và ít vận động.
Hút thuốc lá.
Bệnh nền: đái tháo đường type 2 kiểm soát chưa tốt, suy giáp, bệnh gan, bệnh thận.
Một số thuốc đang dùng để điều trị bệnh khác. Nếu nghi ngờ, bạn hãy hỏi bác sĩ, không tự ý ngừng thuốc.
Di truyền: một số rối loạn chuyển hóa lipid có tính gia đình khiến triglyceride tăng rất cao dù ăn uống điều độ.

Triglyceride cao cũng hay đi cùng gan nhiễm mỡ và hội chứng chuyển hóa (vòng eo lớn, huyết áp cao, đường huyết cao, cholesterol tốt HDL thấp), vì vậy bác sĩ thường đánh giá chung các yếu tố này chứ không xét riêng một con số.

Chỉ số triglyceride bao nhiêu là cao?

Triglyceride được đo bằng xét nghiệm máu, thường lấy máu sau khi nhịn ăn vài giờ. Bảng dưới đây là cách phân loại cho người lớn theo MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ) và Mayo Clinic:

Phân loại	mg/dL	mmol/L
Bình thường	Dưới 150	Dưới 1,7
Giới hạn cao	150 – 199	1,7 – 2,2
Cao	200 – 499	2,3 – 5,6
Rất cao	Từ 500 trở lên	Từ 5,7 trở lên

Theo NHLBI, với trẻ em và thanh thiếu niên 10–19 tuổi, mức khỏe mạnh là dưới 90 mg/dL. Bác sĩ có thể chẩn đoán triglyceride cao khi chỉ số lúc đói thường xuyên từ 150 mg/dL trở lên. Một lần xét nghiệm chưa nói lên tất cả, bạn nên để bác sĩ đọc kết quả cùng các chỉ số mỡ máu khác.

Triglyceride cao nguy hiểm ra sao?

Điều đáng ngại là triglyceride cao thường không gây triệu chứng gì. Đa số người bệnh chỉ biết khi xét nghiệm máu.

Nguy cơ tim mạch

Triglyceride cao có thể góp phần làm thành động mạch dày và cứng lên, từ đó tăng nguy cơ bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Theo MedlinePlus, mức triglyceride trên 150 mg/dL có thể làm tăng nguy cơ bệnh tim và cũng là một yếu tố của hội chứng chuyển hóa.

Viêm tụy cấp khi triglyceride rất cao

Theo NHLBI, khi triglyceride ở mức rất cao (trên 500 mg/dL), người bệnh có nguy cơ viêm tụy cấp, tức tuyến tụy sưng viêm đột ngột. Đây là tình trạng cần xử trí y tế kịp thời. Ở mức này còn có thể gặp thay đổi ở mạch máu đáy mắt và tổn thương da ở lưng, ngực, tay, chân.

Thay đổi lối sống giúp hạ triglyceride

Tin tốt là triglyceride đáp ứng khá rõ với thay đổi trong sinh hoạt. Các khuyến nghị chung từ NHLBI, MedlinePlus và Mayo Clinic gồm:

Giảm đường và tinh bột tinh chế: bớt nước ngọt, bánh kẹo, trà sữa, thực phẩm từ bột mì trắng.
Hạn chế rượu bia: với người có triglyceride rất cao, bác sĩ có thể khuyên ngừng hẳn.
Chọn chất béo lành mạnh hơn: thay bớt chất béo bão hòa từ thịt bằng chất béo thực vật như dầu ô liu, dầu hạt cải, các loại hạt, quả bơ; ăn cá giàu omega-3 như cá thu, cá hồi thay cho thịt đỏ; tránh chất béo chuyển hóa.
Vận động đều đặn: Mayo Clinic khuyên cố gắng hoạt động thể lực ít nhất 30 phút vào hầu hết các ngày trong tuần. Nếu có bệnh nền, hãy hỏi bác sĩ về mức vận động phù hợp.
Đưa cân nặng về mức hợp lý: giảm lượng calo nạp vào giúp giảm triglyceride ở người tăng mức nhẹ đến vừa.
Bỏ thuốc lá, ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng.

Nếu thay đổi lối sống chưa đủ, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định thuốc. Việc dùng thuốc gì, bao lâu phải do bác sĩ quyết định sau khi thăm khám; bạn không nên tự mua thuốc hay tự dùng theo đơn của người khác. Các chế phẩm bổ sung cũng không thay thế được thuốc bác sĩ kê.

Khi nào cần đi khám?

Kết quả xét nghiệm cho thấy triglyceride từ 150 mg/dL trở lên, nhất là khi từ 500 mg/dL.
Bạn có yếu tố nguy cơ: thừa cân, đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh gan, thận, tuyến giáp, hoặc gia đình có người mỡ máu cao, mắc bệnh tim mạch sớm.
Bạn chưa từng kiểm tra mỡ máu. Theo NHLBI, người trưởng thành khỏe mạnh nên xét nghiệm mỡ máu mỗi 5 năm, người lớn tuổi hoặc có bệnh nền cần làm thường xuyên hơn.

Hãy đến cơ sở y tế ngay nếu bạn bị đau bụng dữ dội, đột ngột, hoặc đau ngực, khó thở, yếu liệt nửa người, nói khó. Đây có thể là dấu hiệu của tình trạng cấp cứu.

Tóm lại, triglyceride cao âm thầm nhưng kiểm soát được. Ăn bớt đường và tinh bột tinh chế, hạn chế rượu bia, vận động đều, giữ cân nặng hợp lý và xét nghiệm định kỳ là những bước thiết thực để bảo vệ tim mạch của bạn.

Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Nguồn tham khảo: