Mỡ máu cao thường không gây đau, không gây mệt, nên phần lớn mọi người chỉ phát hiện khi đi xét nghiệm máu. Thế nhưng khi cầm tờ kết quả với hàng loạt chỉ số như cholesterol toàn phần, LDL, HDL, triglyceride, không ít người băn khoăn: con số nào là đáng lo? Có cần nhịn ăn trước khi lấy máu không? Bao lâu thì nên kiểm tra lại? Bài viết dưới đây giúp bạn chuẩn bị đúng cách và hiểu cơ bản ý nghĩa của các chỉ số mỡ máu.
Xét nghiệm mỡ máu đo những gì?
Xét nghiệm mỡ máu (còn gọi là bộ mỡ, bilan lipid) là một xét nghiệm máu đơn giản. Theo Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus – NIH) và CDC, xét nghiệm thường gồm bốn chỉ số chính:
- Cholesterol toàn phần: tổng lượng cholesterol trong máu.
- LDL-cholesterol (thường gọi là “cholesterol xấu”): khi tăng cao có thể góp phần hình thành mảng bám trong lòng mạch máu.
- HDL-cholesterol (“cholesterol tốt”): giúp vận chuyển bớt cholesterol dư thừa, mức cao hơn liên quan đến nguy cơ bệnh tim thấp hơn.
- Triglyceride: một dạng mỡ trong máu mà cơ thể dùng làm nguồn năng lượng.
Hệ thống Y tế Quốc gia Anh (NHS) còn dùng thêm chỉ số non-HDL cholesterol, được tính bằng cholesterol toàn phần trừ đi HDL.
Ai nên xét nghiệm và bao lâu một lần?
Theo Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, khuyến cáo của Hội Tim mạch học Việt Nam là người từ 20 tuổi trở lên nên kiểm tra mỡ máu. Những người cần chú ý hơn gồm người thừa cân, béo phì, ít vận động, người có đái tháo đường hoặc các yếu tố nguy cơ tim mạch.
Về tần suất, CDC cho biết phần lớn người trưởng thành khỏe mạnh nên kiểm tra cholesterol mỗi 4–6 năm. MedlinePlus đưa ra gợi ý chi tiết hơn: nam giới 45–65 tuổi và nữ giới 55–65 tuổi nên xét nghiệm mỗi 1–2 năm, người trên 65 tuổi nên xét nghiệm hằng năm. Người đã có bệnh tim, đái tháo đường hoặc gia đình có người bị cholesterol cao có thể cần kiểm tra thường xuyên hơn theo chỉ định của bác sĩ.
Có cần nhịn ăn trước khi xét nghiệm?
Đây là câu hỏi được hỏi nhiều nhất. Thông tin từ các nguồn có khác nhau đôi chút:
- NHS cho biết việc ăn hay không ăn trước xét nghiệm không làm thay đổi nhiều các chỉ số cholesterol.
- MedlinePlus hướng dẫn nhịn ăn khoảng 9–12 giờ trước khi lấy máu, vì nhịn ăn giúp đo triglyceride chính xác hơn; CDC cho biết người bệnh có thể cần nhịn ăn 8–12 giờ.
- Tâm Anh hướng dẫn nhịn ăn 10–14 giờ, tránh sữa, cà phê, thuốc lá, rượu bia trong 24 giờ trước khi lấy máu, uống đủ nước lọc và nên lấy máu vào sáng sớm.
Cách an toàn nhất là hỏi trước nơi bạn làm xét nghiệm và làm theo hướng dẫn của họ. Nếu đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính, hãy hỏi bác sĩ có cần điều chỉnh gì không, không tự ý ngừng thuốc.
Đọc kết quả: các ngưỡng tham khảo
Mỗi phòng xét nghiệm có thể dùng đơn vị (mmol/L hoặc mg/dL) và khoảng tham chiếu hơi khác nhau. Dưới đây là một số ngưỡng tham khảo cho người trưởng thành khỏe mạnh:
| Chỉ số | Ngưỡng tham khảo | Nguồn |
|---|---|---|
| Cholesterol toàn phần | Dưới 5 mmol/L; hoặc dưới 200 mg/dL (khoảng 5,1 mmol/L) | NHS; Tâm Anh, MedlinePlus |
| LDL-cholesterol | Dưới 100 mg/dL | MedlinePlus, Tâm Anh |
| HDL-cholesterol | Từ 1,0 mmol/L trở lên ở nam, từ 1,2 mmol/L trở lên ở nữ | NHS |
| Non-HDL cholesterol | Dưới 4 mmol/L | NHS |
| Triglyceride | Dưới 150 mg/dL là bình thường; 150–199 ranh giới; 200–499 cao; từ 500 trở lên rất cao | Tâm Anh |
Theo Tâm Anh, cholesterol toàn phần 200–239 mg/dL được xem là mức ranh giới và từ 240 mg/dL trở lên là tăng cao. Nhìn chung, như MedlinePlus tóm lại, LDL thấp và HDL cao là tốt cho sức khỏe tim mạch.
Điều quan trọng là không tự đánh giá chỉ dựa vào một con số. NHS cho biết mục tiêu của mỗi người có thể khác nhau tùy tuổi, bệnh lý sẵn có và nguy cơ tim mạch; bác sĩ sẽ kết hợp kết quả mỡ máu với huyết áp, tiền sử bệnh và các yếu tố khác để ước tính nguy cơ bệnh tim mạch trong 10 năm tới.
Khi nào cần gặp bác sĩ?
- Kết quả có chỉ số vượt ngưỡng tham khảo, dù bạn thấy mình hoàn toàn khỏe mạnh.
- Bạn có thêm yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, hút thuốc, thừa cân hoặc gia đình có người mắc bệnh tim mạch sớm.
- Bạn đã từng được chẩn đoán mỡ máu cao và cần theo dõi định kỳ.
- Có biểu hiện đau ngực, khó thở: cần đi khám ngay.
Lời kết
Xét nghiệm mỡ máu đơn giản, nhanh chóng nhưng mang lại nhiều thông tin quý giá cho sức khỏe tim mạch. Hãy chuẩn bị đúng theo hướng dẫn, lưu lại kết quả qua các lần để so sánh, và mang kết quả đến gặp bác sĩ để được tư vấn hướng theo dõi, thay đổi lối sống hay điều trị phù hợp với chính mình.
Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nguồn tham khảo:
- NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh) – Cholesterol levels
- CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) – Testing for Cholesterol
- MedlinePlus – Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) – Cholesterol Levels
- Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh – Xét nghiệm mỡ máu là gì? Gồm những chỉ số nào?