“Tôi gầy thế này sao lại bị gan nhiễm mỡ?” – đây là câu hỏi nhiều người bất ngờ thốt lên khi nhận kết quả siêu âm bụng trong đợt khám sức khỏe. Thực tế, gan nhiễm mỡ không chỉ là bệnh của người thừa cân, béo phì. Người có cân nặng bình thường, thậm chí dáng người mảnh khảnh, vẫn có thể mắc và vẫn đối mặt với những nguy cơ sức khỏe không nhỏ. Hiểu đúng về tình trạng này giúp Anh Chị không chủ quan chỉ vì “nhìn mình không béo”.
Gan nhiễm mỡ ở người gầy là gì?
Gan nhiễm mỡ không do rượu là tình trạng mỡ tích tụ quá mức trong tế bào gan ở người không uống rượu bia nhiều. Theo Bệnh viện Vinmec, đây là bệnh gan mạn tính phổ biến nhất trên thế giới, với tỷ lệ mắc toàn cầu khoảng 25%; riêng ở châu Á, tỷ lệ này vào khoảng 25%.
Khi bệnh xuất hiện ở người không béo phì, các bác sĩ gọi là gan nhiễm mỡ ở người gầy (hay người không béo phì). Theo Vinmec, nhóm này gồm hai dạng chính: dạng hay gặp hơn là người không béo phì nhưng có thể hơi thừa cân, và dạng thứ hai là người gầy thực sự, không có mỡ nội tạng dư thừa.
Vì sao người gầy vẫn bị gan nhiễm mỡ?
Cân nặng chỉ là một phần của bức tranh. Điều quan trọng hơn là tình trạng chuyển hóa bên trong cơ thể. Theo Vinmec, một số yếu tố liên quan đến gan nhiễm mỡ ở người gầy gồm:
- Rối loạn mỡ máu, nhất là triglyceride cao: triglyceride tăng có liên quan độc lập với việc xuất hiện hay thoái lui của gan nhiễm mỡ, đặc biệt ở người không béo phì.
- Đái tháo đường type 2: gặp nhiều hơn ở người gầy mắc gan nhiễm mỡ.
- Ngủ ít, ngủ kém chất lượng: được ghi nhận có liên quan đến tỷ lệ gan nhiễm mỡ cao hơn.
Ngoài ra, theo Vinmec, nguy cơ gan nhiễm mỡ không do rượu nói chung tăng theo tuổi, nam giới có nguy cơ cao gấp đôi nữ giới, và yếu tố di truyền cũng góp phần tạo nên sự khác biệt giữa các nhóm dân tộc. Một số bệnh như suy giáp, hội chứng buồng trứng đa nang, ngưng thở khi ngủ cũng là yếu tố nguy cơ. Thói quen ăn nhiều tinh bột tinh chế, đồ ngọt, ít vận động có thể khiến mỡ tích tụ trong gan dù cân nặng bên ngoài không thay đổi nhiều.
Gan nhiễm mỡ ở người gầy có nguy hiểm không?
Nhiều người nghĩ gầy mà bị gan nhiễm mỡ thì “nhẹ hơn”. Thực tế không hẳn như vậy. Theo Vinmec, người gầy mắc gan nhiễm mỡ có nguy cơ tim mạch cao hơn, vì vậy cần được tầm soát và kiểm soát các rối loạn chuyển hóa đi kèm.
Về diễn tiến, theo Vinmec, gan nhiễm mỡ có thể đi qua các giai đoạn: gan nhiễm mỡ đơn thuần (chưa có viêm), viêm gan nhiễm mỡ và cuối cùng là xơ gan. Chỉ một phần người bệnh tiến triển sang giai đoạn viêm, nhưng đây là giai đoạn cần được phát hiện và theo dõi.
Đáng lo là phần lớn người bệnh không có triệu chứng. Theo Vinmec, một số người chỉ thấy mệt mỏi, tức nặng vùng hạ sườn phải; bệnh thường được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe hoặc siêu âm. Người gầy lại càng dễ chủ quan, ít đi kiểm tra.
Chẩn đoán như thế nào?
Theo Vinmec, siêu âm bụng thường là phương tiện đầu tiên giúp phát hiện gan nhiễm mỡ. Bác sĩ có thể tính thêm chỉ số FIB-4 để ước lượng mức độ xơ hóa gan. Khi kết quả chưa rõ ràng, có thể cần đo độ đàn hồi gan; sinh thiết gan là lựa chọn thay thế trong một số trường hợp.
Song song đó, bác sĩ thường kiểm tra mỡ máu, đường huyết, chức năng gan để đánh giá toàn diện tình trạng chuyển hóa.
Kiểm soát gan nhiễm mỡ ở người gầy
Theo Vinmec, hiện chưa có hướng dẫn riêng dành cho gan nhiễm mỡ ở người gầy; các khuyến nghị dựa trên dữ liệu nghiên cứu đang tích lũy. Một số hướng chính gồm:
- Giảm cân vừa phải nếu phù hợp: theo Vinmec, giảm khoảng 5% cân nặng đã giúp giảm đáng kể lượng mỡ gan ở người gầy trong hai nghiên cứu. Với người gầy thực sự, việc có cần giảm cân hay không nên do bác sĩ đánh giá.
- Điều chỉnh chế độ ăn: chế độ ăn ít chất béo có vẻ phù hợp hơn với người gầy, và việc thay đổi chế độ ăn có thể cải thiện gan nhiễm mỡ phần nào ngay cả khi cân nặng không đổi. Nên hạn chế đồ ngọt, nước ngọt, đồ chiên rán; tăng rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt.
- Vận động đều đặn: theo Vinmec, tập luyện có thể cải thiện gan nhiễm mỡ kể cả khi không giảm cân.
- Ngủ đủ và ngủ ngon: cải thiện thời lượng và chất lượng giấc ngủ là điều nên cân nhắc.
- Kiểm soát bệnh đi kèm: phòng ngừa đái tháo đường type 2, kiểm soát mỡ máu và các yếu tố nguy cơ tim mạch theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Hạn chế rượu bia và không tự ý dùng thuốc, thảo dược không rõ nguồn gốc.
Khi nào nên đi khám?
Anh Chị nên đi khám và kiểm tra gan nếu: siêu âm phát hiện gan nhiễm mỡ dù cân nặng bình thường; có mỡ máu cao, đường huyết cao hoặc tiền sử gia đình mắc các bệnh này; thường xuyên mệt mỏi, tức vùng hạ sườn phải, chán ăn. Cần đi khám sớm nếu xuất hiện vàng da, phù chân, bụng to lên bất thường – đó có thể là dấu hiệu bệnh gan đã tiến triển.
Gầy không đồng nghĩa với khỏe. Gan nhiễm mỡ ở người gầy là lời nhắc rằng sức khỏe chuyển hóa cần được theo dõi bằng xét nghiệm, không chỉ bằng chiếc cân. Khám sức khỏe định kỳ, ăn uống điều độ, vận động và ngủ đủ là nền tảng để giữ lá gan khỏe mạnh lâu dài.
Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nguồn tham khảo:
- Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Quản lý bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu ở người gầy
- Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Gan nhiễm mỡ không do rượu: Diễn tiến và triệu chứng
