Ăn cá béo thế nào để tốt cho mỡ máu và tim mạch? - LasenTerol - Giảm mỡ máu, mỡ gan, tăng cường giải độc gan

Ăn cá béo thế nào để tốt cho mỡ máu và tim mạch?

Cầm tờ kết quả xét nghiệm có chỉ số mỡ máu vượt ngưỡng, nhiều người được bác sĩ dặn “bớt thịt đỏ, ăn thêm cá”. Lời khuyên nghe đơn giản nhưng khi vào bếp lại nảy ra bao câu hỏi: cá gì mới tốt, mỗi tuần ăn mấy bữa, cá chiên giòn có được không? Hiểu đúng về cá béo và axit béo omega-3 sẽ giúp bữa ăn gia đình vừa ngon vừa thân thiện với mạch máu.

Omega-3 là gì và có ở đâu?

Theo Văn phòng Thực phẩm bổ sung thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), omega-3 là nhóm chất béo có lợi, là thành phần của màng tế bào và đặc biệt quan trọng với tim mạch, não và mắt. Có ba loại chính:

  • ALA: có trong thực vật như hạt lanh, hạt chia, quả óc chó, dầu đậu nành, dầu cải.
  • EPA và DHA: có chủ yếu trong cá và hải sản, nhiều nhất ở các loại cá béo.

NIH cho biết nhu cầu ALA khuyến nghị khoảng 1,6 g/ngày với nam giới trưởng thành và 1,1 g/ngày với nữ giới; hiện chưa có mức khuyến nghị chính thức cho EPA và DHA. Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), phần lớn người trưởng thành ở Mỹ ăn quá ít omega-3, trung bình chỉ khoảng 0,1 g EPA và DHA mỗi ngày.

Cá béo giúp gì cho người mỡ máu cao?

Theo AHA, omega-3 hỗ trợ sức khỏe tim mạch, góp phần giảm viêm, giảm huyết áp và giảm triglyceride. NIH ghi nhận người thường xuyên ăn cá và hải sản có nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính thấp hơn, và EPA, DHA có thể giúp hạ triglyceride.

Tuy vậy, cần hiểu đúng giới hạn của omega-3:

  • Theo AHA, một nghiên cứu năm 2023 cho thấy lượng EPA và DHA trên 2 g/ngày có thể giúp giảm triglyceride và cholesterol “không HDL” nhưng không làm giảm LDL – loại cholesterol “xấu” chính gây xơ vữa động mạch.
  • Người có LDL cao vẫn cần được bác sĩ đánh giá và điều trị theo phác đồ; ăn cá là một phần của lối sống lành mạnh, không thay thế cho thuốc mà bác sĩ đã kê.
  • AHA cũng nhấn mạnh nên ưu tiên lấy omega-3 từ thực phẩm.

Nên ăn bao nhiêu cá mỗi tuần?

AHA khuyến nghị ăn 2 khẩu phần cá mỗi tuần, ưu tiên cá béo; mỗi khẩu phần khoảng 170 g cá đã nấu chín. Bệnh viện Vinmec gợi ý ăn cá béo 1–2 lần mỗi tuần, mỗi phần khoảng 100 g cá chín, điều chỉnh tùy cân nặng.

Một số loại cá giàu omega-3 được AHA, NIH và Vinmec nhắc đến:

  • Cá hồi, cá thu, cá trích, cá mòi, cá ngừ.
  • Các loại cá nhỏ như cá cơm, cá mòi – theo Vinmec, cá nhỏ thường tích lũy ít thủy ngân hơn cá lớn.
  • Hàu, trai và một số loại hải sản có vỏ.

Với gia đình Việt, có thể luân phiên cá biển và cá đồng, kết hợp thêm nguồn omega-3 thực vật như đậu nành, quả óc chó, hạt lanh rắc vào sữa chua hoặc cháo.

Chế biến cá sao cho đúng?

Cách nấu quyết định rất nhiều đến lợi ích của món cá. Theo Vinmec, chiên cá bằng nhiều dầu có thể làm mất đi lợi ích sức khỏe của cá. Một vài gợi ý dễ áp dụng:

  • Ưu tiên hấp, luộc, nấu canh, kho nhạt, nướng thay vì chiên rán ngập dầu.
  • Nêm nhạt, hạn chế nước mắm, muối; dùng gừng, sả, thì là, chanh để tăng hương vị.
  • Ăn kèm nhiều rau xanh và ngũ cốc nguyên hạt để có thêm chất xơ.
  • Dùng cá thay một phần thịt đỏ, thịt chế biến sẵn trong tuần chứ không phải ăn thêm bên cạnh.
  • Lưu ý cá cũng chứa năng lượng; Vinmec nhắc rằng ăn quá nhiều có thể gây tăng cân, vì vậy hãy giữ khẩu phần hợp lý.

Gợi ý đưa cá béo vào thực đơn tuần

Để duy trì đều đặn mà không thấy ngán, gia đình có thể tham khảo cách sắp xếp đơn giản sau:

  • Đầu tuần: cá thu hoặc cá hồi hấp gừng, ăn kèm rau luộc và cơm gạo lứt.
  • Giữa tuần: canh chua cá nấu với cà chua, dứa, rau thơm – nhẹ bụng, ít dầu mỡ.
  • Cuối tuần: cá mòi hoặc cá nục kho nhạt với cà chua, hoặc cá nướng giấy bạc cùng sả, chanh.
  • Bữa phụ: một nắm nhỏ quả óc chó hoặc sữa chua rắc hạt lanh, hạt chia để bổ sung thêm omega-3 nguồn thực vật.

Những ngày không ăn cá, hãy ưu tiên đậu phụ, các loại đậu, thịt gia cầm bỏ da thay cho thịt mỡ, nội tạng và đồ chế biến sẵn.

Những lưu ý an toàn

  • Thủy ngân: theo Vinmec, phụ nữ mang thai, đang cho con bú và trẻ nhỏ nên tránh các loại cá lớn nhiều thủy ngân như cá kiếm, và không nên ăn quá nhiều cá biển cỡ lớn.
  • Viên dầu cá, thực phẩm bổ sung omega-3: NIH lưu ý liều cao có thể làm tăng nguy cơ chảy máu ở người đang dùng thuốc chống đông, và có thể gây khó chịu dạ dày, ợ nóng, tiêu chảy. Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng, nhất là khi đang điều trị bệnh.
  • Theo dõi định kỳ: người mỡ máu cao nên xét nghiệm lại mỡ máu theo hẹn để bác sĩ đánh giá hiệu quả của chế độ ăn và điều trị.

Lời kết

Hai bữa cá béo mỗi tuần, chế biến hấp, luộc thay vì chiên rán, là thay đổi nhỏ nhưng có ý nghĩa cho người mỡ máu cao. Hãy kết hợp với vận động đều đặn, hạn chế mỡ động vật, đồ ngọt, rượu bia và tái khám đúng hẹn để mạch máu luôn khỏe mạnh.

Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Nguồn tham khảo:

  1. Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) – Văn phòng Thực phẩm bổ sung – Omega-3 Fatty Acids – Fact Sheet for Consumers
  2. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) – Are you getting enough omega-3 fatty acids?
  3. Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Ăn cá có béo không và những loại cá nào giàu Omega 3?