Men gan là gì?

Trong gan có hệ thống các enzyme rất hoàn chỉnh bao gồm: AST, ALT, GGT,… có chức năng hỗ trợ gan lọc bỏ độc tố, giúp hoàn thiện, tổng hợp và chuyển hóa các chất như bao gồm: lipid, gluxit, protid…, các enzyme này được gọi chung là men gan.

Vai trò men gan!

• Gan đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình chuyển hóa thức ăn, ngoài ra còn có công dụng thanh lọc, đào thải độc tố tích tụ trong cơ thể ra bên ngoài. Dinh dưỡng từ thức ăn sau khi được hấp thu đưa về gan, gan làm chức năng thanh lọc rồi chuyển hóa thành những dưỡng chất phù hơp với cơ thể, đồng thời cũng loại bỏ những độc tố ra ngoài.
• Khi cơ thể có dấu hiệu bất ổn thì gan thường là bộ phận chịu ảnh hưởng nặng nhất. Lúc này chỉ số men gan bất thường. Các enzyme trong tế bào được giải phóng và hòa tan trong máu vì thế máu sẽ chứa một lượng men gan nhất định, càng ngày càng tích tụ nhiều thêm, tăng cao hơn mức bình thường.
• Bằng phương pháp xét nghiệm chỉ số men gan sẽ cho thấy được mức độ tổn thương gancũng như tình trạng sức khỏe của người bệnh. Nếu được phát hiện sớm thì sẽ có phương pháp điều trị hiệu quả, hạ men gan về mức ổn định. Nếu để lâu dài hoặc không được phát hiện kịp thời thì tình trạng bệnh lý sẽ càng ngày càng nặng, lúc đó phương pháp điều trị sẽ không được hiểu quả.

Chỉ số men gan bình thường là bao nhiêu?

Sau khi được chỉ định xét nghiệm chức năng gan (chỉ số về men gan), người bệnh sẽ được kết luận về tình trạng gan hiện tại. Chỉ số men gan được hiểu là để thể hiện mức độ gan bị suy thoái hoặc giảm chức năng.

Chỉ số men gan được cho là bình thường khi không vượt quá mức giới hạn cho phép. Có 4 chỉ số men gan thông dụng được các bác sĩ chỉ định là ALT, AST, GGT, LDH, được phân chia theo giới tính và độ tuổi nên độ chính xác hầu như là tuyệt đối. Chỉ số được cho là bình thường cụ thể như sau:

• Chỉ số ALT (hay còn gọi là GPT) giới hạn bình thường từ 5-37 UI/l
• Chỉ số AST (hay còn gọi là GOT) giới hạn bình thường từ 5-40 UI/l
• Chỉ số GGT giới hạn bình thường là 5-60 UI/l
• Chỉ số ALP giới hạn bình thường từ 35-115 UI/l

Trong một số trường hợp, các chỉ số xét nghiệm về chức năng gan trên như ALT, AST có thể tăng hơn so với mức bình thường, nhưng không quá cao (gấp 2,3 lần) thì vẫn được cho là bình thường. Chỉ số GGT nếu cao hơn 1-2 mức thì cũng không ảnh hưởng đến chức năng gan và người bệnh cũng không quá lo ngại đến sức khỏe.

Thắc mắc thường gặp, bao lâu nên khám gan?

Gan có rất nhiều chức năng với hoạt động sống của cơ thể người như: thực hiện tiêu hóa, thải bỏ chất độc và chất dư thừa, chuyển hóa chất cung cấp dinh dưỡng và năng lượng cho cơ thể. Vì thường xuyên tiếp xúc và thải bỏ độc chất nên tế bào gan cũng dễ bị tổn thương, dù có khả năng tự phục hồi song các tổn thương nặng và liên tục vẫn gây vấn đề cho gan.

• Vì thế, khám gan là cần thiết, bác sĩ sẽ thực hiện các xét nghiệm đánh giá chức năng gan với những mục đích sau:
• Kiểm tra viêm gan siêu vi. Đây là bệnh lý rất phổ biến và có thể gây biến chứng nặng cho gan như: viêm gan A, viêm gan B, viêm gan C,…
• Kiểm tra khi người bệnh có dấu hiệu nghi ngờ gan có vấn đề và khắc phục, đảm bảo sức khỏe, tăng chất lượng cuộc sống.
• Kiểm tra mức độ nghiêm trọng của các bệnh lý gan, nguy hiểm khi bệnh lý này gây tổn thương gan vĩnh viễn, xơ hóa gan hoặc ung thư gan.
• Theo dõi tiến triển của các bệnh lý ở gan, tiêu biểu như viêm gan do rượu, do virus và từ đó xây dựng liệu trình và lựa chọn phương pháp điều trị thích hợp, đem lại hiệu quả cao.
• Theo dõi tác dụng phụ có thể có của thuốc, nhất là các thuốc chứa thành phần gây hại cho tế bào gan.

• Đánh giá và kiểm tra các yếu tố nguy cơ có thể gây bệnh tại gan như: thừa cân, béo phì, giảm cân quá nhanh, mắc bệnh tiểu đường, tăng huyết áp, uống nhiều bia rượu, lạm dụng thuốc giảm đau,…

Vậy bao lâu nên khám gan một lần? Việc này còn phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe nói chung và sức khỏe gan nói riêng của mỗi người. Với người khỏe mạnh không có bệnh lý ở gan, nên đi khám gan định kỳ cùng với khám sức khỏe tổng quát 1 năm 1 lần. Ngoài ra, nếu xuất hiện các dấu hiệu rối loạn chức năng gan thì cần đi khám sớm, bao gồm: sụt cân, cơ thể mệt mỏi, mất năng lượng, nước tiểu sẫm màu kéo dài, phân nhạt màu, cổ trướng, tiêu chảy kéo dài, xuất hiện các vết bầm tím bất thường trên da, da vàng, mắt màng, đau bụng, hay buồn nôn hoặc nôn mửa, chảy máu bất thường,…

Với người mắc bệnh lý ở gan, khám sức khỏe gan định kỳ để theo dõi tiến triển bệnh, đánh giá hiệu quả thuốc điều trị theo chỉ định của bác sĩ. Những đối tượng này nên đi khám đúng lịch hẹn bởi tiến triển bệnh lý ở gan có thể rất phức tạp, việc không phát hiện sớm bất thường do không đi khám có thể gây nhiều vấn đề sức khỏe, khó điều trị khắc phục sau này.

Cũng tùy vào mục đích và tình trạng sức khỏe mà bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm, kiểm tra gan phù hợp trong những lần khám này.

Các xét nghiệm kiểm tra gan phổ biến

Với khám sức khỏe gan định kỳ ở người khỏe mạnh, bệnh nhân chỉ cần xét nghiệm máu kiểm tra chức năng gan, từ đó đánh giá được sức khỏe gan. Có thể kiểm tra chuyên sâu hơn bằng siêu âm, chụp cắt lớp gan để đánh giá, nhất là các đối tượng có nguy cơ cao. Nếu bạn có các triệu chứng nghi ngờ rối loạn chức năng gan, hãy thông báo cho bác sĩ để quyết định có kiểm tra sức khỏe gan chi tiết, cụ thể hay không.

Với bệnh nhân mắc bệnh hoặc rối loạn chức năng gan khi khám gan sẽ cần thực hiện nhiều kiểm tra phức tạp hơn. Ở giai đoạn đầu của các bệnh gan, tế bào gan có thể đã bị tổn thương song triệu chứng thường mờ nhạt. Chỉ qua xét nghiệm máu, kiểm tra men gan, xét nghiệm hình ảnh gan, siêu âm cấu trúc gan, siêu âm đo độ đàn hồi của mô gan,… mới có thể phát hiện vấn đề.

Khi bệnh lý ở gan tiến triển nặng, bệnh nhân cũng xuất hiện nhiều triệu chứng ồ ạt hơn, khi khám gan cũng thấy nhiều dấu hiệu bất thường. Kiểm tra hình ảnh thấy kích thước gan lớn hơn, thậm chí nhiều trường hợp có thể sờ rõ ở vùng hạ sườn phải, ấn vào có cảm giác căng đau do gan tăng kích thước.

Với bệnh nhân xơ gan, siêu âm sẽ thấy bề mặt gan sần sùi, thô cứng, có thể sờ thấy cả khối u ở gan.

Như vậy, khám gan chủ yếu là xét nghiệm đánh giá chức năng gan và chẩn đoán hình ảnh. Xét nghiệm đánh giá chức năng gan nhìn chung khá phức tạp, bác sĩ sẽ kiểm tra cụ thể 1 số loại enzyme và protein trong máu được gan tổng hợp ra.

Xét nghiệm ALT

ALT là một loại enzyme đặc hiệu của gan, chất này được sản xuất nhằm giúp gan chuyển hóa protein thành năng lượng cho tế bào gan sử dụng. Khi tế bào gan bị tổn thương, nồng độ ALT sẽ tăng lên trong máu.

Xét nghiệm AST

AST cũng là một loại men gan khá đặc hiệu, có tác dụng chuyển hóa acid amin nên thường chỉ tồn tại với lượng nhỏ trong máu. Khi có tổn thương ở gan hoặc tổn thương cơ, nồng độ AST trong máu sẽ tăng đáng kể.

Xét nghiệm ALP

ALP là một loại enzyme có trong gan và xương, giữ vai trò đặc biệt quan trọng là phân hủy protein. Giống như các chỉ số men gan khác, chỉ số ALP cũng tăng khi gan bị tổn thương hoặc bệnh lý ở xương.

Xét nghiệm Albumin và protein toàn phần

Albumin là protein được sản xuất tại gan, có vai trò chống lại nhiễm trùng và thực hiện 1 số chức năng của hoạt động sống khác. Ngược lại với chỉ số men gan, nồng độ Albumin và protein toàn phần sẽ thấp hơn bình thường nếu mắc bệnh lý ở gan hoặc tế bào gan bị tổn thương cấp tính.

Bilirubin

Bilirubin là chất được tạo ra trong quá trình phân hủy tế bào hồng cầu, thông thường chất này liên tục được tạo ra và được thải lọc qua gan để bài tiết qua phân. Tuy nhiên nếu chất này có nồng độ cao trong máu, nó cảnh báo nguy cơ tổn thương gan và dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe.

Triệu chứng xơ gan giai đoạn đầu thường khá mờ nhạt. Nhưng nếu bạn thuộc nhóm đối tượng dễ bị xơ gan như thường xuyên uống bia rượu, gan nhiễm mỡ, viêm gan do virus (B, C…) hãy cảnh giác với các triệu chứng như nóng sốt, chán ăn, buồn nôn, đau bụng phải…

Bệnh xơ gan giai đoạn đầu do biểu hiện không rõ ràng nên hay bị bỏ qua, đến khi xuất hiện những triệu chứng đặc hiệu thì bệnh đã chuyển sang giai đoạn cuối, nguy cơ tử vong cao. Vì vậy, nếu bạn thuộc nhóm đối tượng dễ bị xơ gan (uống nhiều bia rượu, gan nhiễm mỡ, viêm gan…) hãy cảnh giác với những biểu hiện dưới đây.

1. Thường xuyên gặp các vấn đề về tiêu hóa

Nếu bạn thường xuyên ăn không tiêu, đầy hơi, chướng bụng, hay buồn nôn, ọe ói, đi phân lỏng hoặc táo bón, đau bụng (đặc biệt là bên phải vị trí gan nằm)… hãy nhanh chóng đi khám chuyên khoa gan mật. Vì xơ gan gian đoạn đầu cũng đã làm giảm khả năng bài tiết mật của gan, lượng mật sản xuất không đủ để tiêu hóa chất béo, cơ thể khó thấp thu sẽ gây ra những hiện tượng trên.

2.  Luôn có cảm giác mệt mỏi

Ở người khỏe mạnh, cảm giác mệt mỏi thường chỉ xảy ra khi chúng ta lao động quá sức, thức khuya, ăn uống thiếu chất… Nhưng nếu bản thân đã chủ động cân bằng công việc, thay đổi những thói quen trong sinh hoạt, ăn uống mà vẫn cảm thấy người uể oải, thiếu sức sống, thì rất có thể bạn đang gặp triệu chứng xơ gan giai đoạn đầu. Khi gan bị xơ, có nghĩa là nhiều tế bào gan đã chết, nên vai trò khử độc, giải độc của gan suy giảm, khiến cơ thể dễ nhiễm độc gây mệt mỏi, khó chịu.

3. Hay bị nóng sốt

Người bệnh xơ gan giai đoạn đầu hay bị nóng sốt nhẹ, nhiệt độ thường không quá 38 độ C. Sở dĩ nhiệt độ cơ thể cao hơn bình thường là do khả năng thải trừ virus, vi khuẩn của gan bị giảm, từ đó tấn công cơ thể. Lúc này, hệ thống miễn dịch của cơ thể sẽ phản ứng lại bằng cách giải phóng các chất phát tín hiệu đến não để tăng nhiệt độ cơ thể hơn mức bình thường, giúp tiêu diệt vi sinh vật gây bệnh.

4. Thường bị nổi mề đay

Nổi mề đay (mẩn ngứa) có thể là do cơ thể dị ứng với thời tiết lạnh, thức ăn lạ hoặc cũng có thể là triệu chứng của một bệnh ngoài da đơn thuần hay do các bệnh lý tại gan, điển hình là xơ gan giai đoạn đầu. Gan làm nhiệm vụ trung hòa các độc tố và đào thải muối mật, nếu gan bị xơ, vai trò ấy bị suy giảm, khiến cho muối mật bị tích tụ trong cơ thể và lắng đọng ở da, gây mẩn đỏ và ngứa. Nếu có hiện tượng ứ tắc mật, mề đay thường lan tỏa khắp cơ thể, nhưng nặng hơn ở tay và chân, đặc biệt thường gặp lúc sáng sớm.

5. Nổi ban đỏ ở lòng bàn tay, bàn chân

Lòng bàn tay, bàn chân có màu đỏ thẫm thường là triệu chứng của xơ gan và bệnh gan do bia rượu. Các bệnh này gây mất cần bằng hormone androgen trong cơ thể, làm giãn mạch khu trú và nổi ban đỏ.

Bệnh xơ gan giai đoạn đầu nếu không được hỗ trợ cải thiện sớm sẽ diễn tiến sang giai đoạn mãn tính, tăng biến chứng ung thư gan. Do đó, nếu bạn nằm trong nhóm đối tượng có nguy cơ xơ gan hãy chủ động thăm khám sức khỏe thường xuyên (ít nhất 6 tháng/lần) để sớm phát hiện bệnh và có phương pháp hỗ trợ cải thiện kịp thời.

Đồng thời, nên chủ động bổ sung thêm các dưỡng chất từ thiên đã được khoa học chứng minh có tác dụng rất tốt đối với sức khỏe gan mật như Wasabia và S. Marianum, giúp tăng cường khả năng chống động cho gan, làm chậm sự tiến triển của bệnh, hỗ trợ phòng ngừa biến chứng ung thư gan.

Gan là cơ quan nội tạng cực kỳ quan trọng của cơ thể, đảm nhiệm nhiều chức năng khác nhau, trong đó có chức năng xử lý và đào thải các chất độc ra khỏi cơ thể. Tuy nhiên, việc cơ thể đối mặt với nhiều nguồn chất độc như: khói bụi, thực phẩm bẩn, sử dụng rượu bia quá nhiều khiến gan làm việc quá tải, chất độc tích tụ lại trong gan là nguyên nhân gan nhiễm độc. Vì vậy, những công thức detox, thanh lọc cơ thể làm sạch gan ra đời. Những cách detox gan phổ biến hiện nay là gì, liệu chúng có mang lại hiệu quả như mong đợi?

1. Thải độc gan là gì?

Thải độc gan hay còn gọi là phương pháp detox, thanh lọc cơ thể. Sở dĩ gan cần phải thanh lọc là do đây là bộ phận “cửa ngõ” nơi tiếp nhận và xử lý rất nhiều chất độc từ bên ngoài đi vào cơ thể. Tuy nhiên, khả năng khử độc và đào thải độc tố ra ngoài cơ thể là có giới hạn, nếu tiếp nhận quá nhiều chất độc, gan làm việc không xuể, chất độc sẽ tích tụ trong cơ thể, khiến gan nhiễm độc làm suy yếu chức năng gan và kích thích quá mức các tế bào Kupffer dẫn đến các bệnh gan. Vì vậy, nhu cầu giải độc gan, làm sạch gan, thải độc gan giúp loại bỏ độc tố, cải thiện sức khỏe là điều mà rất nhiều người quan tâm.

Tuy nhiên, phương pháp nào giúp thải độc cho gan hiệu quả? Mọi người thường nghĩ thanh lọc gan sẽ giúp gan loại bỏ các độc tố sau khi uống quá nhiều rượu bia, ăn các thực phẩm nhiễm bẩn. Để nâng cao chức năng gan bằng cách detox, sử dụng các loại nước uống rau củ, các cây thuốc Nam, các bài thuốc Đông y. Song, khi sử dụng các loại nước này phải hết sức thận trọng, bởi quá trình giải độc không đúng, sản phẩm chất lượng kém có thể gây hại cho gan.

2. Công thức detox thải độc cơ thể

Sau đây là một số công thức thải độc gan từ nguyên liệu đơn giản ngay tại nhà.

2.1 Detox thải độc cơ thể từ cà rốt

Cà rốt là một thực phẩm chứa nhiều vitamin và khoáng chất như: vitamin A, C, D, E, kali, magie… không những tốt cho sức khỏe mà cà rốt còn có khả năng giải độc gan, detox cơ thể, tăng cường chức năng gan nhờ dưỡng chất flavonoid, beta carotene, acid folic, phốt pho… Theo các chuyên gia dinh dưỡng, mỗi ngày nên ăn 2-3 củ cà rốt, tuy nhiên, với những người bị tiểu đường thì chỉ nên ăn 1 củ mỗi ngày.

Cách thực hiện: Dùng 2 củ cà rốt rửa sạch, gọt vỏ và cắt miếng nhỏ cho vào máy xay sinh tố. Có thể cho thêm chút mật ong và nước cốt chanh để có ly nước sinh tố thêm ngon.

2.2 Detox thanh lọc gan với bưởi 

Bưởi chứa hàm lượng chất xơ, vitamin C và chất chống oxy hóa cao, glutathione giúp phân hủy kim loại nặng cùng hợp chất flavonoid giúp detox, tăng quá trình làm sạch gan, thúc đẩy cơ thể sản sinh các loại enzyme giải độc gan, loại bỏ các độc tố ra khỏi cơ thể, bảo vệ trước các yếu tố gây hại.

Cách thực hiện: Lấy 1 quả bưởi, 1/2 nhánh cần tây, 1 quả chanh, 1/2 chén rau mùi tây xay thành hỗn hợp nước uống.

2.3 Detox gan từ táo

Nhiều nghiên cứu cho thấy, táo chứa nhiều chất xơ pectin có công dụng đào thải các kim loại nặng, giải độc cho gan, giúp loại bỏ virus và thanh lọc cơ thể, rất tốt cho đường ruột, ngăn ngừa các bệnh về gan và da.

Cách thực hiện: Dùng 2 quả táo, 2 củ cà rốt, 1/2 củ cải đường rửa sạch, cắt nhỏ cho vào máy xay sinh tố xay nhuyễn và lấy nước uống.

2.4 Thải độc gan từ chanh, dâu tây, húng quế

Nước chanh, dâu tây và húng quế là thức uống thải độc gan được nhiều người biết đến. Dâu tây, chanh giàu vitamin C, chất chống oxy hóa, có khả năng chống viêm. Bên cạnh đó, húng quế chứa flavonoids, vitamin giúp bảo vệ cơ thể trước các yếu tố gây hại.

Cách thực hiện: Dùng 2 quả dâu tây thái lát chanh mỏng, 10 lá húng quế cho vào bình nước, đậy nắp và cho vào tủ lạnh để qua đêm, sáng hôm sau có thể dùng được.

2.5 Detox gan từ rau xanh

Các loại rau xanh như mùi tây, cần tây, cải xoăn, rau bina, rau diếp, dưa chuột…là những loại rau gần gũi nhưng rất giàu chất xơ, vitamin và khoáng chất có thể chế biến thành những món thức uống tốt cho sức khỏe.

Cách thực hiện: Dùng 1 chén rau bina, một quả dưa chuột nhỏ, 1 quả chanh rửa sạch, cắt khúc nhỏ cho vào máy xay sinh tố, sau đó rót ra ly và thưởng thức. Sử dụng thức uống này mỗi ngày giúp thanh lọc cơ thể.

2.6 Detox thanh lọc gan với chanh, gừng, sả

Đây là 3 nguyên liệu chứa nhiều vitamin C, chất chống oxy hóa không giúp tăng cường hệ miễn dịch cho cơ thể, thanh lọc cơ thể hiệu quả.

Cách thực hiện: Dùng vài nhánh sả, lột bỏ vỏ ngoài, rửa sạch, cắt khúc, đập dập, gừng thái lát mỏng vào nồi nước khoảng 2 lít nấu sôi. Khi nước sôi thì cho chút đường phèn, sả đã đập dập sẵn vào nấu thêm 1 phút thì tắt bếp. Cho nước ra ly có thể dùng nóng hoặc mát đều được.

2.7 Detox gan với bơ

Thải độc gan với bơ được nhiều người ưa chuộng. Bơ chứa rất nhiều dưỡng chất tốt cho cơ thể, đặc biệt loại quả này có tác dụng thúc đẩy cơ thể sản xuất glutathione, hợp chất giúp cơ thể thải độc một cách hiệu quả, từ đó tăng cường chức năng gan. Mỗi ngày nên ăn một quả bơ.

Cách thực hiện: Lấy bơ cắt miếng nhỏ, cho vào máy xay sinh tố, thêm vào đó phần sữa đặc và đá vụn đã chuẩn bị rồi xay nhuyễn thành ly sinh tố mát lạnh. Ngoài ra, có thể ăn bơ không mà không cần thêm sữa và đá.

2.8 Detox thải độc gan với dưa hấu, bạc hà

Dưa hấu là loại quả rất tốt cho gan, vì dưa hấu có chứa citrulline, chất hỗ trợ đào thải độc tố và thúc đẩy quá trình trao đổi chất hiệu quả. Vì vậy, dưa hấu là thức uống giúp cơ thể đào thải độc.

Cách thực hiện: Dùng dưa hấu cắt miếng nhỏ cho vào bình nước khoảng 2 lít, cho lá bạc hà vào bình nước để trong tủ lạnh khoảng 10 phút thì đem ra uống.

2.9 Detox gan với bột nghệ, mật ong

Mật ong và nghệ chứa các dưỡng chất không chỉ rốt cho cơ thể, mà còn giúp đào thải độc tố cho gan. Curcumin trong nghệ giúp kháng viêm, giảm sưng, tăng cường đề kháng, tăng khả năng hoạt động của gan. Bên cạnh đó, mật ong có tác dụng cực tốt cho lá gan là do hàm lượng glucose cao, chính là yếu tố tạo điều kiện cho quá trình trao đổi chất diễn ra trong tế bào các mô. Glucose tăng dự trữ glycogen trong gan (glycogen chính là chất làm tăng cường khả năng chống độc cho gan).

Cách thực hiện: Dùng 200g bột nghệ trộn với mật ong thành hỗn hợp sền sệt, sau đó vo thành các viên nhỏ rồi đem phơi nơi khô ráo, không để ánh nắng chiếu trực tiếp vào viên nghệ. Sau khi viên nghệ khô thì cho vào bình thủy tinh đậy kín nắp để dùng dần. Ngày uống ngày 2-3 lần, lần uống 3 viên, uống trước bữa ăn.

2.10 Thanh lọc gan với trà hoa cúc

Từ lâu, trà hoa cúc được sử dụng như một thức uống để bảo vệ sức khỏe. Hoa cúc chứa chứa nhiều dưỡng chất như beta-carotene (tiền vitamin A) giúp cải thiện hệ thống miễn dịch. Bên cạnh đó, hoa cúc có đặc tính kháng virus, kháng khuẩn và có thể giúp cơ thể ức chế nhiễm trùng do vi khuẩn, có tác dụng giải độc gan, làm sạch máu.

Cách thực hiện: Dùng hoa cúc để pha trà giống như cách pha trà thông thường. Dùng 6-8 nụ hoa cúc khô cho vào bình trà và cho ít nước sôi vào tráng và rửa sạch hoa cúc và đổ nước đó đi. Sau đó cho tiếp nước sôi vào đầy bình trà và đậy nắp lại. Hãm trà trong 3-5 phút thì rót ra uống. Nên uống trà khi còn nóng sẽ ngon hơn.